Doorgaan naar hoofdinhoud subline-curl

Jongeren op de voorste bank: groei begint met luisteren

Van een grijze gemeente naar jonge gezinnen in de banken. In Harderwijk besloot de protestantse gemeente er werk van te maken. Kinderen en jongeren kregen de ruimte zodat sámen kerk-zijn nu voorop staat.

De coronacrisis zette de Protestantse Gemeente Harderwijk aan het denken. Hoe kon de saamhorigheid in stand blijven? Idee van de Jeugdraad: schrijf een kaartje voor een ander gemeentelid. De Jeugdraad bezorgde de kaarten, steeds bij iemand van een andere generatie. Zo bleef de verbondenheid tussen jong en oud in stand. 

Die verbondenheid is sinds eind 2018 een belangrijk doel van de gemeente. Voor die tijd zaten er vooral grijze hoofden in de banken. “Een sterfhuisconstructie”, zegt Alfred Wildeboer, voorzitter van de wijkkerkenraad, er nu over. De kerkenraad dacht na over groei, onder leiding van de jeugdwerker en geïnspireerd door een Amerikaans boek, Growing Young. In dit onderzoek gaat het over kerken die eerst klein en grijs waren en nu gegroeid zijn: in aantal, in aantal jongeren en in vitaliteit. 

Niet gehoord

De gemeente in Harderwijk ging aan de slag met de zes punten van Growing Young. Twee van deze punten zijn: geef jongeren en gezinnen prioriteit, en geef jongeren verantwoordelijkheid. Eelke van der Wal, voorzitter van de Jeugdraad: “We willen dat jongeren zich thuis voelen in de gemeente. Om te beginnen, moet je hen dan zien staan en met hen in gesprek gaan.”

De 16-jarige Eline van den Berg was een van de weinige jongeren in de kerk. Ook zij werd niet gehoord en voelde zich niet thuis. “Ik begreep preken niet”, zegt ze. “Er was niemand die met mij in gesprek ging. Ik wist niet wat er van me werd verwacht en stond op het punt om God op te geven.” Vanaf 2019 zag ze dat er meer aandacht kwam voor jongeren. Daardoor dacht ze: misschien moet ik zélf wat gaan doen. “Toen er Jong-tot-ouder-diensten werden opgestart, ben ik gaan helpen met sketches en zingen.” Ook is ze nu jeugdlid van de beroepingscommissie.

Glimlach

Het vraagt wel iets om de ommezwaai te maken, weet Eelke: “Jongeren appen, bellen en blijven vragen. Je moet flexibel zijn als het gaat om het plannen van vergaderingen. Maar dat heeft wel impact. De commissie van de Jong-tot-ouder-diensten bestaat nu uit verschillende jongeren en ouderen. Zij hebben de vrije hand als het gaat om de invulling.”

Eline: “Het mooiste was dat er met de tienerkerstviering niet alleen tieners op de voorste rij zaten, maar ook ouderen. Mét een grote glimlach, zelfs al kenden de meesten de songs van Coldplay niet.”
Voor Eline is het essentieel dat er begrijpelijke preken klinken vanaf de kansel. Toen er een beroepingscommissie voor een nieuwe predikant moest komen, wilde ze daar deel van uitmaken. “Ik wil een preek die ik kan begrijpen, zodat ik mijn geloof niet kwijtraak. Het hoeft niet perse een jonge predikant te zijn, maar wel iemand die enthousiast is, die zijn mening geeft en ons aan de hand meeneemt in zijn spreken.”

Hele gemeente

Growing Young heeft er volgens Eelke voor gezorgd “dat we als kerk onze nek hebben uitgestoken.” Eline kwam tijdens het proces tot de ontdekking dat de gemeente eerder wel dácht aan jongeren, maar geen idee had wat er vervolgens moest gebeuren. “Laat het merken!”, dat is belangrijk volgens haar. “Nu zegt een oudere na een dienst: ‘Wat hebben jullie dit goed gedaan!’”

Er kwamen ook Kerk-op-schoot-diensten en Kliederkerkvieringen. Alfred: “We zijn ons heel bewust gaan richten op kinderen en tieners om zo de ouders mee te krijgen. De reacties zijn overweldigend. Dankzij deze diensten is er nu weer een gespreksgroep voor ouders gestart.”

Het begint allemaal met luisteren. “Zie jongeren als gelijkwaardig en ga het gesprek aan”, adviseert Eline. En neem niet alleen de jongeren serieus, maar “luister ook naar de kinderen”, benadrukt Alfred. “Zij lieten hun leiders bijvoorbeeld weten dat ze niet op het podium willen staan. Dan stoppen we daarmee.” 

De keuze om kerk te willen zijn mét jongeren, heeft invloed op de gehele gemeente. Er is bijvoorbeeld een jeugd-jeugdraad gekomen waar jongeren zelf met ideeën komen en die ook lopende zaken bespreekt. Zo hebben de kerkrentmeesters de vraag voorgelegd: hoe komt het eigenlijk over als je op je achttiende voor het eerst een brief van de kerk krijgt met daarin de vraag om geld?

Dynamisch

Tijdens de Jong-tot-ouder-diensten zitten de kinderen van de crèche direct naast het liturgisch centrum, de kinderen van de kindernevendienst zitten ernaast te kleuren en de gemeente zit er omheen in de kerkzaal. “Het gaat niet om het hoe”, stelt Alfred. “Relevant is dat het door mensen zelf is bedacht en dat we weer samen zijn.”

Datzelfde ziet hij bij de jeugddiensten: “De jongeren hebben zoveel te zeggen tijdens deze bijeenkomsten dat ze vaak langer duren dan gebruikelijk. Opeens gaat het dan helemaal niet meer over tijd.”

Dankzij de ommezwaai die de gemeente maakte, zijn de jongeren nu ook op allerlei andere manieren actief in de gemeente: in de liturgiecommissie, in de muziekgroep, het beamteam. Ook is een jongere jeugdlector, en kookt een andere jongere mee tijdens de maandelijkse seniorenmaaltijden. Alfred: “Binnenkort starten we met iets nieuws: tieners vertellen in een minuut wat er tijdens de tienerdienst is gebeurd en de predikant deelt dat ook. Ook gaan we jongeren vragen om te gaan klussen bij ouderen.”

“We wilden van een statische gemeente veranderen in een dynamische kerk”, vat Eelke samen. “Om dit te bereiken, is het essentieel dat je dit als kerkenraad ook echt wilt. Neem kinderen en tieners serieus. Dat lijkt zo weinig, maar tegelijk is het alles.”

Quickscan

Ben je benieuwd in hoeverre jouw kerk op dit moment een thuisplek is voor kinderen en jongeren? Doe dan de GRATIS quickscan. De quickscan geeft je op een snelle en gemakkelijke manier inzicht waar je als gemeente nu staat als het om dit thema gaat. De eindscore van je scan is een mooi startpunt voor een goed gesprek binnen je gemeente, werkgroep of kerkenraad. Je ontvangt de uitslag direct per mail. 

Start de quickscan >



Dit artikel verschijnt in mei in magazine Jong Protestant, een gratis magazine voor taak- en ambtsdragers in de Protestantse Kerk.