Doorgaan naar hoofdinhoud subline-curl

Dwars door het water

Het verhaal van Jona in de vis en van Jezus die over het water loopt. De woorden 'water', 'vertrouwen' en 'angst' staan hierin centraal.

Toen onze prins Willem-Alexander enkele jaren terug aankondigde dat hij zich in de toekomst zou gaan bezighouden met watermanagement. waren er heel wat Nederlanders die daar wat smalend over deden. Ze dachten dat hij een nieuw woord had uitgevonden en iets onbelangrijks zou gaan doen. Maar niets bleek minder waar. In onze wereld blijkt steeds vaker dat een goede verdeling van water een kwestie van leven of dood is. In de tijd van de Bijbel was dat al niet anders. De Bijbelverhalen die in dit programma behandeld worden, gaan over water. In deze verhalen staat het water symbool voor de dood, maar toch ook weer voor het nieuwe leven.

Levensbedreigend en leven gevend
Water blijkt steeds vaker een groot probleem te zijn. Aan de ene kant dreigt, als gevolg van het broeikaseffect, de ijskap op de Noordpool te smelten, met als gevolg dat een groot stuk van Europa zal onderlopen. En aan de andere kant sterven heel wat mensen op het zuidelijk halfrond door hongersnood, omdat er door een tekort aan water geen gewas op het land kan groeien. Aan de ene kant is water levensbedreigend, namelijk als er teveel van is, maar aan de andere kant is water een voorwaarde voor leven en dus levengevend.
Zelfs heel kleine kinderen hebben al weet van deze twee kanten die het water in zich heeft. Wie herkent niet het krijsen van de peuters die aan de vloedlijn met de golven spelen? Ze lopen een eindje de zee in, en komt er een golf, dan vliegen ze zo vlug als ze kunnen terug. Ze spelen met het water en tegelijk griezelen ze van angst om overspoeld te worden.

Leefruimte
Niet alleen nu heeft water onze aandacht. Ook in de tijd van de Bijbel was water een onderwerp van belang. Er zijn dan ook heel wat 'waterverhalen' in de Bijbel te vinden. In Genesis, het eerste Bijbelboek, begint het allereerste verhaal al direct met water. De aarde was woest en leeg, en er heerste een vloed op aarde. Hier staat het begrip 'water' symbool voor de dood. In het begin was er dus geen leven op aarde. Alles was gedoemd tot de dood. Maar God gaat in dit scheppingsverhaal de wateren scheiden en er ontstaat land, leefruimte.

Dood of leven
Waar dat op uit kan lopen, lezen we in het slot van de Bijbel. In Openbaringen 21 beschrijft Johannes in zijn toekomstdroom: 'En de zee was niet meer'. Om even later te vertellen van een stroom van levend water. Uit dit laatste hoofdstuk van de Bijbel lezen we dan ook dat water niet alleen met de dood, maar ook met het leven te maken heeft. Kortom: als we in de Bijbelverhalen over water lezen, heeft dit altijd iets te maken met leven of met dood. De verhalen die we hier bespreken zijn het verhaal van Jona uit het Oude Testament en het verhaal van Jezus en Petrus uit Matteüs 14: 22-33.

Eigenwijze profeet
Allereerst het verhaal van Jona, die eigenwijze profeet die de opdracht van God kreeg om de bevolking in de stad Ninevé te wijzen op hun slechte manier van leven. Jona loopt voor deze opdracht weg. Hij vlucht met een schip. Maar er steekt een storm op. Jona wordt overboord gegooid en opgeslokt door een vis. Na drie dagen in het diepste van de zee in de vis te zijn geweest, wordt Jona uitgespuwd op het strand. Dan volgt hij toch de opdracht van God op. De stad Ninevé bekeert zich tot een goede manier van leven en wordt gered.
Jona kreeg dus van God een opdracht en had er totaal geen vertrouwen in. Hij liep er liever voor weg. Waarom? Dat vermeldt de Bijbel niet. Het kan zijn dat Jona dacht dat hij geen boodschap had aan een heidens volk. Dat volk hoorde niet bij God en waarom zou hij daar moeite voor doen? Laat ze maar omkomen!

Een kopje kleiner?
Maar ik kan me ook voorstellen dat Jona bang was. Hij moest als een klein mannetje aan de bewoners van een flinke, grote stad vertellen dat hun manier van leven niet goed was. Hoe zullen die bewoners reageren? Zullen ze zich door hem op de vingers getikt voelen en hem uit boosheid een kopje kleiner maken?
Hoe dan ook, Jona doet precies het tegenovergestelde van wat God hem opdraagt. Hij vlucht. In plaats van naar Ninevé te gaan, vertrekt hij met de eerste de beste boot in omgekeerde richting. Naar de plaats Tarsis.

Het diepste van de zee
Op zijn vlucht leert Jona wie werkelijk de macht over leven dood heeft en op wie hij kan vertrouwen. Een storm steekt op. Het schip dreigt te vergaan. Door met een dobbelsteen te gooien zoekt de bemanning uit wie de oorzaak is van deze ramp. Het lot wijst Jona aan. Die smeekt om overboord gegooid te worden. De bemanningsleden voelen daar eerst weinig voor. Maar ten slotte doen ze het toch, uit lijfsbehoud. Jona wordt opgeslokt door een grote vis. Drie dagen blijft hij daarin. 
Drie dagen heeft in de Bijbel een bijzondere betekenis. Het staat voor de dood. Als Jona dan drie dagen in het diepste van de zee is geweest, in de dood dus, heeft zijn oude leven wel afgedaan. God heeft hem een nieuw leven gegeven. Een leven waarin de angst niet meer heerst. Jona weet nu dat God Heer en Meester over leven en dood is. Hij mag opnieuw beginnen en voert zijn opdracht uit in het vertrouwen op God. (Dit verhaal van Jona kan je in veel kinderbijbels lezen. Karel Eykman heeft het heel mooi verteld in de Woord voor Woord kinderbijbel.)

Jezus' stem
Dit vertrouwen op God, als heerser over leven en dood, vinden we terug in het verhaal uit Mattheüs 14. Jezus heeft Zijn discipelen de opdracht gegeven om Hem naar de overkant van het water te varen, omdat Hij alleen wil zijn om te bidden. Terwijl Jezus daar alleen achterblijft en de discipelen weer het water opgaan, steekt een storm op en het schip raakt in nood. De discipelen zetten alle zeilen bij om het hoofd boven water te houden. En terwijl ze daar heel druk mee zijn, zien ze op het water een verschijning. De angst grijpt hen naar de keel. Maar dan horen ze Jezus' stem, die hen moed inspreekt. Door die stem herkennen ze de verschijning op het water. Het is Jezus, die op het water loopt. Jezus' vertrouwen in God is zo groot, dat de angst voor de dood zelfs geen greep meer op hHm heeft.

Impulsieve discipel
Petrus, de impulsieve discipel, ziet Jezus ook, en hij wil maar één ding. Hij wil zijn meester lopend over het water tegemoet komen. Maar als de wind wat te hard aanwakkert, blijkt het vertrouwen van Petrus minder groot dan hij dacht. De angst voor het water (dood) slaat hem naar de keel en dat wordt hem bijna noodlottig. Gelukkig steekt Jezus hem Zijn hand toe, en de kracht van het vertrouwen stroomt weer in Petrus terug.

Water, vertrouwen en angst
Als we deze twee verhalen naast elkaar zetten, zien we bij allebei dat er eigenlijk drie woorden centraal staan: het woord 'water' als symbool voor dood, het woord 'vertrouwen' en het woord 'angst'. je kunt de hierboven beschreven verhalen in twee cluburen vertellen (of voorlezen). Zorg er wel voor dat je de accenten op de aangegeven woorden legt. Na de vertellingen kun je aan de hand van een kringgesprekje samen met de kinderen naar de overeenkomsten en verschillen tussen de verhaalfiguren zoeken: Jezus -Jona, discipelen - bemanning, enzovoort.

Woordassociatie
Nodig:
- een groot vel papier dat je aan de muur plakt
- een zwarte stift
- een rode stift


Op dit papier schrijf je in het midden het woord VERTROUWEN (je kunt natuurlijk ook kiezen voor het woord 'angst' of 'dood'). Wie wil reageren op dit woord pakt een stift en schrijft in één woord op wat in hem of haar opkomt. Geeft het woord een goed gevoel, dan gebruikt het kind de rode viltstift, geeft het woord een vervelend gevoel, dan gebruikt het kind de zwarte viltstift.
Tot slot kun je in een gesprekje nog napraten over de opgeschreven woorden die opvallend zijn.

Interview
Weer een andere mogelijkheid voor een verwerking is dramatische expressie. Nadat je het Bijbelverhaal hebt verteld, mogen de kinderen het uitspelen. Je verdeelt de rollen, waarbij er één kind de rol van verslaggever krijgt. Zorg er wel voor dat deze verslaggever een voicerecorder en een microfoon heeft.
Als het verhaal is uitgespeeld, mag de verslaggever Jona, de zeelieden, Petrus enzovoort interviewen.

Lied
Een geschikt lied bij het verhaal over Jona is: Jona heeft God wel verstaan. Het is te vinden in de bundel Alles wordt Nieuw, deel I, lied 12.